Chia đều hay chia không đều?

Chia đều hay chia không đều?
Nên tìm hiểu và khám phá thu nhập hộ mái ấm gia đình trung vị có tăng được đồng nào không, bởi đó là mức tăng nhiều người sẽ cảm thấy rõ ràng nhất .

LMnrP0Tv.jpgPhóng to
Nguồn: TNS VietCycle 2011 – Hanoi/HCMC

Mỗi lần nghe nói GDP đầu người của dân Nước Ta năm rồi đã lên đến 1.960 đôla Mỹ, người viết bài này lẩn thẩn tự nhẩm tính : một hộ mái ấm gia đình có năm người ở nông thôn, tính ra mỗi năm sẽ có thu nhập gần 10.000 đôla Mỹ, tức trên 210 triệu đồng .
Khả thi không, chuyện thu nhập trung bình một hộ ở nông thôn lên gần 20 triệu đồng / tháng ? Thật khó tưởng tượng quá. Hay GDP đầu người ở Thành Phố Hồ Chí Minh năm 2013 đã lên đến 4.500 đôla Mỹ. Một mái ấm gia đình ba người sẽ có thu nhập chừng 23 triệu đồng / tháng ! Cũng khó tưởng tượng quá .

Thống kê kiểu nào?

Thôi thì cứ lấy một cái ví dụ như thế này cho rõ. Một dãy phố có năm nhà, thu nhập bốn nhà tiên phong sàn sàn nhau, cỡ 10 triệu đồng / tháng ; riêng nhà thứ năm là một triệu phú ngành xuất khẩu, thu nhập cả 1 tỉ đồng / tháng. Có thể nói thu nhập trung bình của dãy phố này là 208 triệu đồng / tháng được chăng ( 1 tỉ cộng 40 triệu chia cho 5 ) ? Không hề. Bốn nhà tiên phong sẽ cười vào mũi bạn, nói thống kê kiểu trên trời .
Chính thế cho nên mỗi khi nói đến thu nhập hộ mái ấm gia đình, người ta thường dùng khái niệm thu nhập hộ mái ấm gia đình trung vị ( median household income ), tức chia đôi số hộ làm hai rồi lấy thu nhập của hộ ở giữa, chứ không tính theo kiểu trung bình nữa. Một dãy phố có năm hộ, thu nhập hằng tháng lần lượt là 10 triệu, 35 triệu, 40 triệu, 47 triệu và 250 triệu đồng thì thu nhập hộ trung vị là 40 triệu đồng ( còn tính theo kiểu trung bình sẽ có thu nhập trung bình lên đến 76,4 triệu đồng ) .
Dùng khái niệm thu nhập hộ mái ấm gia đình trung vị so sánh với thu nhập trung bình đầu người sẽ cho thấy chênh lệch giàu nghèo lên đến mức độ nào ( thật ra thu nhập trung bình đầu người không chỉ gồm thu nhập của người lao động mà trong đó còn thêm những yếu tố khác, thu nhập của người lao động chỉ chiếm chừng 50% ) .
Ví dụ GDP đầu người tính theo ngang bằng nhu cầu mua sắm của Nước Singapore năm 2012 lên đến trên 60.000 đôla Mỹ, nhưng theo khảo sát của Gallup ( một tổ chức triển khai thăm dò dư luận chuyên nghiệp của Mỹ ) thì thu nhập đầu người trung vị của Nước Singapore ( cũng tính theo ngang bằng nhu cầu mua sắm ) chỉ là 7.345 đôla Mỹ và thu nhập hộ mái ấm gia đình trung vị ở nước này là 32.360 đôla Mỹ .
Thử tưởng tượng như vậy, cái phần trên của dân cư nước này sẽ có thu nhập lớn chừng nào và mức nghèo khó ( của những hộ ở phần dưới ) ở đảo quốc này không phải là nhỏ. Theo một số ít ước tính nhân tranh luận có nên đặt ra ngưỡng nghèo ở Nước Singapore hay không thì ước đạt một phần tư dân Nước Singapore đang sống dưới mức nghèo khó. Dĩ nhiên ngưỡng này là khá cao so với những nước đang tăng trưởng ( chừng 900 đôla Nước Singapore / người / tháng ) .
Nếu đừng dùng từ “ nghèo ” dễ gây hiểu nhầm, số liệu thống kê chính thức cho thấy chừng 26 % lao động Nước Singapore nhận ít hơn 1.500 đôla Nước Singapore / tháng, trong khi mức lương trung bình ở nước này là 3.000 đôla Nước Singapore / tháng. Thử tưởng tượng trong một quốc gia mà thu nhập đầu người danh nghĩa là trên 52.000 đôla Mỹ / năm mà đến một phần tư chỉ hưởng mức lương chưa đến 15.000 đôla Mỹ / năm sẽ thấy sự chênh lệch thu nhập cao như thế nào .
Nước Ta : Khi tính theo cách khác
Trở lại Nước Ta, để tránh việc khó tưởng tượng nói ở đầu bài, phải đi tìm số liệu thu nhập hộ mái ấm gia đình trung vị tựa như như trường hợp Nước Singapore .
Trước hết phải nói ngay là theo Quỹ Tiền tệ quốc tế, thu nhập đầu người tính theo ngang bằng nhu cầu mua sắm của Nước Ta là trên 3.700 đôla Mỹ chứ không chỉ là 1.750 đôla là thu nhập đầu người danh nghĩa. Nói nôm na do Chi tiêu sản phẩm & hàng hóa và dịch vụ ở nước ta còn thấp so với ở Mỹ nên nhu cầu mua sắm ( ví dụ ổ bánh mì hay hớt tóc ) ở Nước Ta còn cao hơn nhiều nơi khác ( 1.750 đôla ở đây có nhu cầu mua sắm bằng 3.700 đôla ở Mỹ ) .
Theo khảo sát của Gallup vừa công bố vào tháng trước, thu nhập đầu người trung vị của Nước Ta ( tính theo ngang bằng nhu cầu mua sắm ) là 1.124 đôla Mỹ và thu nhập hộ mái ấm gia đình trung vị là 4.783 đôla Mỹ ( số lượng trung vị của cả quốc tế lần lượt là gần 3.000 đôla và gần 10.000 đôla ) .
Chuyện Nước Ta còn nghèo so với quốc tế thì ai cũng biết và ngay cả chênh lệch giàu nghèo bên trong Nước Ta là lớn thì ai cũng hay. Nhưng dù sao đây là những số lượng đáng tìm hiểu thêm. Gallup cho biết họ thu lượm thông tin từ năm 2006 – 2012 ở 131 vương quốc, mỗi nước phải khảo sát hơn 2000 người để giám sát đưa ra những số lượng này .
Thế thì Tổng cục Thống kê có giám sát số lượng này không ? Tìm kiếm những nguồn niên giám thống kê những năm, không thấy số lượng “ thu nhập hộ mái ấm gia đình trung vị ” như khái niệm quốc tế thường dùng. Chỉ có khái niệm “ thu nhập trung bình đầu người một tháng ”, năm 2012 là 2 triệu đồng ( hơn 3 triệu ở thành thị và hơn 1,5 triệu đồng ở nông thôn ). Có lẽ đây chính là “ thu nhập đầu người trung vị ” vì tính ra mỗi năm chỉ chừng 1.143 đôla Mỹ .

Báo chí các nước vào dịp đầu năm ít khi đưa tin GDP của nước họ tăng bao nhiêu phần trăm. Nếu có thì họ thường gắn với chuyện “thu nhập hộ gia đình trung vị” tăng hay giảm để phân tích mức sống của người dân nói chung có cải thiện gì trong năm qua hay không.

Trong tuần lễ ở đầu cuối của năm, báo chí truyền thông Mỹ nhấn mạnh vấn đề một khảo sát cho thấy thu nhập hộ mái ấm gia đình trung vị thực của nước này vẫn còn thấp hơn năm 2009 khi ông Obama nhậm chức chừng 4,4 % ( so với hộ người da đen thì mức sụt giảm còn cao hơn, gần 11 % ) .
Trong cùng thời hạn đó GDP tăng 10 %, doanh thu của khối doanh nghiệp tăng 50 % và chỉ số S&P 500 tăng đến 77 %. Nhiều nhà phản hồi dùng những số lượng này để nói thật ra với dân Mỹ, khủng hoảng cục bộ vẫn còn hiển hiện rất rõ bất kể GDP có tăng như thế nào chăng nữa .

Trung bình hay trung vị
Thu nhập trung vị của hộ mái ấm gia đình thường được dùng để chỉ mức thu nhập chia số hộ mái ấm gia đình trên toàn nước hay khu vực tìm hiểu thành hai nửa bằng nhau, trong đó 50% có thu nhập cao hơn so với mức thu nhập trung vị, và 50% thấp hơn .
Thu nhập trung vị khác thu nhập trung bình ( mean income, tức là tổng thu nhập chia cho tổng số hộ mái ấm gia đình ) .
Số liệu nào là tốt hơn khi phản ánh và nghiên cứu và phân tích thống kê ? Biết sử dụng số liệu nào là thật sự quan trọng. Bạn sử dụng những số liệu trung bình trong những tài liệu có phân phối Tỷ Lệ đối xứng. Nếu không thì số trung vị sẽ là một phản ánh tốt hơn, gần với “ giá trị chung ” mà tất cả chúng ta cần biết hơn .
Một cuộc tranh luận bùng lên ở Anh về yếu tố “ trung bình ” hay “ trung vị ” hồi năm 2005 hoàn toàn có thể góp thêm phần lý giải điều này .
Đầu tháng 4-2005, Viện Nghiên cứu tài khóa vương quốc Anh ( IFS ) công bố một báo cáo giải trình khẳng định chắc chắn “ thu nhập trung bình thực của hộ mái ấm gia đình ” ở Anh đã giảm 0,2 % trong năm tài khóa 2003 – 2004 so với năm trước. Nhưng liệu “ trung bình ” có phải là số lượng phản ánh đúng mực nhất mức thu nhập của hộ mái ấm gia đình ?
Nếu như tài liệu là phân phối đối xứng ( tức là khi bạn liệt kê những giá trị trong tài liệu theo tần suất Open, bạn có một biểu đồ đối xứng ), thì số trung bình là đủ, nhưng số trung bình sẽ bị ảnh hưởng tác động nếu trong tài liệu có một vài giá trị cực đoan, và nếu tài liệu không đối xứng, năng lực phản ánh “ giá trị chung ” của “ số trung bình ” sẽ bị bóp méo .
Các thống kê chỉ ra rằng chỉ có một nhóm ít những hộ mái ấm gia đình với thu nhập rất cao, tức là phân phối tài liệu không hề đối xứng, do đó để tìm hiểu và khám phá “ giá trị chung ” của thu nhập hộ mái ấm gia đình, thì trị số “ trung bình ” không có nhiều giá trị .
Trị số “ trung vị ” mới đích thực là “ giá trị ở giữa ”. 50 % những hộ mái ấm gia đình xếp trên mốc này về thu nhập, và 50 % thấp hơn, nên ngay cả khi tài liệu không đối xứng, đây mới là số lượng phản ánh đúng mực hơn “ giá trị chung ” thu nhập của hộ mái ấm gia đình. Cũng trong báo cáo giải trình nói trên của IFS, giá trị trung vị thu nhập của những hộ mái ấm gia đình Anh trong cùng kỳ tăng 0,5 % .
Vấn đề nằm ở chỗ ngay khi bản báo cáo giải trình được công bố, trị số trung bình đã ngay lập tức trở thành cái cớ để truyền thông online Anh công kích chính quyền sở tại ( mặc kệ những nỗ lực lý giải của bộ trưởng liên nghành kinh tế tài chính Anh khi đó là Gordon Brown ) .

Mọi người thích giá trị trung bình vì nó dễ xử lý hơn giá trị trung vị về mặt toán học, nhất là trong những dữ liệu phức tạp, khiến nhiều người gắn “giá trị trung bình” với “giá trị chung”.

Hiện nay, khi đưa tin về thu nhập của những hộ mái ấm gia đình, hầu hết phương tiện đi lại tiếp thị quảng cáo uy tín ở Mỹ đều sử dụng “ giá trị trung vị ”. “ Thu nhập trung vị ” ở Mỹ năm 2004 là 43.389 USD / hộ mái ấm gia đình, trong khi “ thu nhập trung bình ” cao hơn nhiều : 60.528 USD / hộ mái ấm gia đình, điều này phản ánh sự chênh lệch lớn về thu nhập và mức sống thực giữa những mái ấm gia đình phong phú hơn so với phần còn lại của nước Mỹ .
Chỉ số thu nhập trung vị cũng được sử dụng để nhìn nhận thu nhập của nhiều lứa tuổi dân số, những nhóm hộ mái ấm gia đình theo sắc tộc, theo vùng miền, theo trình độ giáo dục … và nhiều chỉ số khác rất có ích cho những nhà điều hành kinh tế .

HẢI MINH

admin

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.