Cường quốc – Wikipedia tiếng Việt

Cường quốc – Wikipedia tiếng Việt
Đừng nhầm lẫn với Nước công nghiệp

Cường quốc là một khái niệm được sử dụng trong lĩnh vực quan hệ quốc tế, dùng để chỉ một quốc gia có chủ quyền sở hữu sức mạnh cùng tầm ảnh hưởng trong một khu vực địa lý hoặc trên phạm vi toàn cầu. Hiện nay, các cường quốc được phân loại dựa theo mức độ gia tăng sức mạnh bắt đầu từ Tiểu cường quốc, Trung cường quốc – Cường quốc khu vực cho đến Đại cường quốc – Siêu cường tiềm năng và cuối cùng là tới cấp độ cao nhất – Siêu cường quốc hoàn chỉnh (Liên Xô và Hoa Kỳ). Ngoài ra còn có một số cách gọi khác được sử dụng bởi giới nghiên cứu khoa học, báo chí, học thuật, truyền thông,…dựa trên những đặc điểm nổi bật nhất của đất nước đó so với phần còn lại của thế giới như: cường quốc dân số, cường quốc năng lượng, cường quốc biển – hàng hải, cường quốc quân sự, cường quốc hạt nhân,…

Từ thời Napoléon đến nay, đã và đang có nhiều sự đổi khác về cục diện sức mạnh của những cường quốc trên quốc tế, hầu hết là từ sau Chiến tranh quốc tế thứ nhất và Chiến tranh quốc tế thứ hai. Trong khi một vài nước được công nhận thoáng rộng là cường quốc đồng thời duy trì vị thế này trong nhiều thế kỷ thì một số ít khác lại chỉ là cường quốc trong một khoảng chừng thời hạn nhất định, lúc bấy giờ, không có một list đơn cử nào về những cường quốc và list những cường quốc đã được xuất bản thì vẫn luôn gây ra nhiều sự tranh cãi .

Cường quốc là từ Hán-Việt, dịch chuẩn theo phiên âm tiếng Hán-Việt thì có nghĩa là “nước hùng mạnh”, nhưng trong lịch sử các nước Phương Đông người ta dùng nhiều hơn từ “đại quốc”, nghĩa là “nước lớn”, chỉ khi nào sử dụng trong bàn luận chính sự thì mới dùng nhiều đến từ “phú cường”, “quốc gia hưng thịnh”, “quốc gia phú cường” như khái niệm để chỉ tình trạng đất nước. Trong tiếng Anh, người ta dùng nhiều từ “Power” (nhất là từ sau chiến tranh Napoleon), với hàm nghĩa “cường quốc” (đại từ), “sức mạnh” (tính từ chỉ tình trạng), hay hàm nghĩa “quyền hạn” hoặc “quyền lực” (vừa là đại từ vừa là tính từ). Vì vậy, cách sử dụng có thể có sự khác biệt. Hơn nữa, vốn dĩ không có một định nghĩa “cường quốc” thống nhất.

Từ nguyên “Power” trong tiếng Anh được sử dụng chính xác hơn từ “cường quốc”. Bởi “cường quốc” chỉ mô tả tình trạng sức mạnh của quốc gia, nhưng “Power” (tạm gọi là quốc gia quyền lực) không chỉ mô tả tình trạng sức mạnh mà còn hàm nghĩa sự ảnh hưởng của sức mạnh đó ra bên ngoài.

Các khái niệm[sửa|sửa mã nguồn]

Trong chính trị học và khoa học quan hệ quốc tế, những học giả đã đặt ra những góc nhìn tương quan khái niệm ” cường quốc ” như sau :

Cường quốc là tiềm năng[sửa|sửa mã nguồn]

Cường quốc như một tiềm năng trong quan hệ quốc tế được đưa ra bởi những nhà lý luận chính trị Niccolò Machiavelli và Hans Morgenthau. [ 1 ] Đặc biệt là giữa những nhà tư tưởng hiện thực cổ xưa, quyền lực tối cao là một tiềm năng cố hữu của trái đất và của nhà nước, theo đuổi thiết kế xây dựng vương quốc thành cường quốc là tiềm năng cố hữu của những vương quốc trong lịch sử dân tộc. Tăng trưởng kinh tế tài chính, tăng trưởng quân sự chiến lược, Viral văn hóa truyền thống, … toàn bộ đều hoàn toàn có thể được coi là thao tác hướng tới tiềm năng ở đầu cuối của quyền lực tối cao quốc tế. Nhà tư tưởng quân sự chiến lược người Đức Carl von Clausewitz [ 2 ] được coi là dự báo đúng chuẩn sự tăng trưởng của châu Âu trên khắp những lục địa. Trong thời văn minh, Claus Moser đã làm sáng tỏ TT triết lý phân phối quyền lực tối cao ở châu Âu sau Holocaust, và theo đuổi kiến thiết xây dựng sức mạnh vương quốc là quan điểm phổ quát của châu Âu. [ 3 ] Jean Monnet [ 4 ] là một nhà kim chỉ nan xã hội cánh tả của Pháp, hướng đến tiềm năng ủng hộ lan rộng ra châu Âu. Nhà ngoại giao và nhà chính trị Robert Schuman người theo dõi người phát minh sáng tạo hội đồng châu Âu văn minh. [ 5 ]

Cường quốc gây tác động ảnh hưởng[sửa|sửa mã nguồn]

Các nhà khoa học chính trị hầu hết chỉ rõ ” quyền lực tối cao ” là năng lực tác động ảnh hưởng của 1 số ít nước so với những nước khác trong mạng lưới hệ thống quốc tế. Ảnh hưởng này hoàn toàn có thể ép buộc, mê hoặc, lôi kéo hợp tác, hoặc cạnh tranh đối đầu. Cơ chế ảnh hưởng tác động hoàn toàn có thể gồm có những mối rình rập đe dọa hoặc sử dụng vũ lực, tương tác kinh tế tài chính hoặc áp lực đè nén ngoại giao và trao đổi văn hóa truyền thống .Trong những trường hợp nhất định, những nước hoàn toàn có thể gây tác động ảnh hưởng toàn thế giới hoặc tạo một khối liên minh trong đó họ chiếm lợi thế trong việc gây tác động ảnh hưởng. Các ví dụ lịch sử dân tộc gồm có : Đại hội Viên 1815, hoặc Hội nghị Yalta, Hiệp ước Warsaw, Thế giới tự do và Phong trào không link. Các liên minh quân sự như NATO và Hiệp ước Warsaw là một cách khác trải qua đó ảnh hưởng tác động được triển khai. Tuy nhiên, kim chỉ nan ” hiện thực ” đã cố gắng nỗ lực duy trì sự cân đối quyền lực tối cao từ việc tăng trưởng những quan hệ ngoại giao có ý nghĩa hoàn toàn có thể tạo ra quyền bá chủ khu vực. Chính sách đối ngoại của Anh như một ví dụ, họ thống trị châu Âu trải qua Đại hội Viên sau thất bại của Pháp. Họ liên tục hành vi cân đối với Đại hội Berlin năm 1878, để xoa dịu Nga và Đức, tiến công Thổ Nhĩ Kỳ. Anh đã đứng về phía những nước chống kẻ xâm lược trên lục địa châu Âu – tức là Habsburg Áo, Napoleonic Pháp, Đế quốc Đức, Đức Quốc xã, được nhìn thấy rõ trong Chiến tranh quốc tế I chống Liên minh Trung tâm và, trong Thế chiến thứ hai chống phe Trục. [ 6 ] [ 7 ]

Cường quốc tạo bảo mật an ninh[sửa|sửa mã nguồn]

Cường quốc chiếm hữu sức mạnh về quân sự chiến lược được cho phép họ hoàn toàn có thể bảo vệ lợi thế trên khoanh vùng phạm vi toàn thế giới, hoặc khu vực của họ. Với sức mạnh quân sự chiến lược, họ không chỉ bảo vệ cho bảo mật an ninh của chính cường quốc đó mà có vai trò bảo mật an ninh toàn thế giới. Đôi khi được miêu tả là vai trò ” công an quốc tế ” .

Cường quốc bộc lộ thực trạng năng lượng sức mạnh[sửa|sửa mã nguồn]

Tác giả người Mỹ Charles W. Freeman, Jr. miêu tả năng lượng sức mạnh như sau :Quyền lực là năng lực chỉ huy những quyết định hành động và hành vi của người khác. Cường quốc chiếm hữu năng lực để thôi thúc điều đó. Sức mạnh xuất phát từ sức mạnh vật chất và sức mạnh ý chí. Sức mạnh đến từ việc quy đổi tài nguyên thành năng lượng và hướng đến việc thực thi tiềm năng. Chiến lược theo đuổi, kiến thiết xây dựng, củng cố và lan rộng ra sức mạnh vương quốc chính là phương pháp mà vương quốc tiến hành và vận dụng quyền lực tối cao của mình ở quốc tế. Những cách này biểu lộ qua thẩm mỹ và nghệ thuật cuộc chiến tranh, gián điệp và ngoại giao. Chúng là đỉnh điểm của năng lượng vương quốc. [ 8 ]Tình trạng sức mạnh cũng được sử dụng để diễn đạt những nguồn lực và năng lực của một vương quốc. Định nghĩa này là định lượng và thường được sử dụng bởi những nhà địa chính trị và quân đội. Các năng lực được cho là hoàn toàn có thể thống kê giám sát được, hoàn toàn có thể đo đếm được, những gia tài hoàn toàn có thể định lượng được. Một ví dụ nổi bật cho loại đo lường và thống kê này là Chỉ thị tổng hợp trên Tổng hiệu suất, gồm có 54 chỉ số và gồm có năng lực của 44 nước ở châu Á-Thái Tỉnh Bình Dương từ năm 1992 đến năm 2012. [ 9 ] Quyền lực cứng hoàn toàn có thể gồm có những góc nhìn được coi là tiềm năng .Các nhà kế hoạch Trung Quốc đã chỉ ra rằng sức mạnh vương quốc hoàn toàn có thể được đo lường và thống kê định lượng bằng cách sử dụng một chỉ số được gọi là sức mạnh tổng hợp vương quốc .

Đặc điểm cường quốc[sửa|sửa mã nguồn]

Danilovic nêu bật ba đặc thù TT của cường quốc, mà bà gọi là ” sức mạnh, khoảng trống và trạng thái “, những đặc thù phân biệt cường quốc với những vương quốc khác. [ 10 ]

Năng lực sức mạnh[sửa|sửa mã nguồn]

Năng lực sức mạnh là tiêu chuẩn cơ bản của một nước được xem là cường quốc : [ 11 ]

  • Diện tích
  • Dân số
  • Tài nguyên và kinh tế
  • Ổn định chính trị
  • Quân sự

Nhà sử học người Pháp Jean-Baptiste Duroselle nói về cường quốc trong môi trường chính trị thế giới đa cực: “đại cường là khả năng duy trì độc lập của riêng mình chống lại bất kỳ quyền lực nào khác”.[12]

Phạm vi khoảng trống[sửa|sửa mã nguồn]

Sức mạnh của một cường quốc và năng lực tác động ảnh hưởng của nó có một khoảng trống địa lý xác lập. Đây là yếu tố quan trọng phân biệt những cường quốc với nhau, giữa những cường quốc có năng lực tác động ảnh hưởng toàn thế giới và những cường quốc chỉ có năng lực ảnh hưởng tác động trong một khu vực .Arnold J. Toynbee chỉ ra rằng : ” Quyền lực lớn hoàn toàn có thể được định nghĩa là một lực lượng chính trị tạo ra một hiệu ứng đồng nhất với khoanh vùng phạm vi rộng nhất của xã hội mà nó hoạt động giải trí. Xã hội phương Tây gần đây đã trở thành ‘ toàn quốc tế ‘. ” [ 13 ]

Chính sách hành vi[sửa|sửa mã nguồn]

Một tiêu chuẩn quan trọng để xem xét một vương quốc có phải cường quốc hay không là hành vi chủ trương. Một cường quốc phải có hoạt động giải trí dữ thế chủ động mang tính chủ trương tham gia vào đời sống chính trị quốc tế. Quốc gia đó không hề thụ động trong quan hệ quốc tế, nó phải biểu lộ năng lực đứng vị trí số 1, chỉ huy, chi phối trong hội đồng những vương quốc. Chính sách có chủ định và năng lực trong thực tiễn gây ảnh hưởng tác động trong quan hệ với những nước khác là góc nhìn của một cường quốc. Tình trạng quyền lực tối cao lớn ( hay trạng thái quyền lực tối cao ) được nhìn thấy và thừa nhận bằng cách nhìn nhận những mối quan hệ của một nước với những nước khác. [ 14 ]Trong suốt lịch sử vẻ vang, những cường quốc lớn tác động ảnh hưởng đến đàm đạo những yếu tố chính trị và ngoại giao đương đại, họ tác động ảnh hưởng so với giải pháp ở đầu cuối, thực thi và hiệu quả so với những sự kiện. Khi những yếu tố chính trị lớn cần được xử lý, 1 số ít cường quốc lớn đã gặp nhau để đàm đạo về chúng. Ví dụ, nguyên thủ vương quốc 3 nước Đồng minh đã gặp nhau ở Hội nghị Yalta từ ngày 4 tháng 2 năm 1945 để xử lý những yếu tố chính trị quốc tế khi Thế chiến II chấm hết. Sự kiện này đã định hình cho quốc tế trong nửa cuối thế kỷ 20 .

Danh mục quyền lực tối cao[sửa|sửa mã nguồn]

Trong toàn cảnh địa chính trị văn minh, một số ít thuật ngữ được sử dụng để miêu tả những loại quyền hạn khác nhau, gồm có :

Siêu cường (tiếng Anh: Super power): Vào năm 1944, William TR Fox đã xác định siêu cường là “quyền hạn lớn sở hữu sức mạnh vượt trội gồm Đế quốc Anh, Liên Xô và Hoa Kỳ.[15] Với việc giải thể Đế quốc Anh sau Thế chiến II, và sau đó là sự tan rã của Liên bang Xô viết vào năm 1991, Hoa Kỳ hiện là quốc gia duy nhất được coi là một siêu cường.[16]

Đại cường quốc (hay Đại cường) (tiếng Anh: Great power): Trong các đề cập lịch sử, là thuật ngữ chỉ quyền lực lớn liên quan đến các nước có khả năng ảnh hưởng mạnh mẽ về chính trị, văn hóa và kinh tế đối với các quốc gia xung quanh họ và trên toàn thế giới.[17][18][19]

Trung cường quốc (hay Cường quốc tầm trung) (tiếng Anh: Middle power): Một mô tả chủ quan về các trạng thái cấp hai có ảnh hưởng, đó có thể không được mô tả là các cường quốc lớn hay nhỏ. Trung cường có đủ sức mạnh và quyền lực để tự mình đứng vững mà không cần sự giúp đỡ của nước khác (đặc biệt là trong lĩnh vực an ninh-quân sự) và dẫn đầu ngoại giao trong các vấn đề khu vực và toàn cầu.[20] Rõ ràng không phải tất cả các cường quốc trung bình đều có trạng thái ngang nhau; một số là thành viên của các diễn đàn như G20 và đóng vai trò quan trọng trong Liên Hợp Quốc và các tổ chức quốc tế khác như WTO.[21]

Tiểu cường (hay Quyền hạn nhỏ) (tiếng Anh: Small power): là mức thấp nhất trong hệ thống cường quốc. Họ là những công cụ của các quyền hạn khác và đôi khi có thể bị chi phối; nhưng trong quan hệ quốc tế họ không thể bị bỏ qua.[22]

Các hạng mục khác[sửa|sửa mã nguồn]

Cường quốc khu vực (hay Quyền lực khu vực) (tiếng Anh: Regional power): Thuật ngữ này được sử dụng để mô tả một quốc gia mạnh mẽ ảnh hưởng trong một khu vực. Là một cường quốc khu vực không loại trừ lẫn nhau với bất kỳ loại quyền lực nào khác. Phần lớn trong số họ phát huy một mức độ ảnh hưởng chiến lược như quyền lực khu vực nhỏ hoặc trung cường. Quyền lực chính của khu vực (như Úc) thường đóng một vai trò quan trọng trong các vấn đề quốc tế ngoài khu vực.[23]

Siêu cường văn hóa (tiếng Anh: Cultural superpower): Đề cập đến một đất nước có văn hóa, nghệ thuật hay giải trí có sức hấp dẫn trên toàn thế giới, sự nổi tiếng quốc tế đáng kể hoặc ảnh hưởng lớn đến phần lớn thế giới. Các nước Tây Âu và Hoa Kỳ thường được mô tả là siêu cường văn hóa, mặc dù đôi khi nó được tranh luận về cái nào đáp ứng tiêu chí như vậy. Không giống như các dạng truyền thống của quyền lực quốc gia, thuật ngữ văn hóa siêu cường có liên quan đến khả năng quyền lực mềm của một quốc gia.

Siêu cường năng lượng (tiếng Anh: Energy superpower): Mô tả một quốc gia cung cấp một lượng lớn tài nguyên năng lượng (dầu thô, khí thiên nhiên, than đá, urani,…) cho một số lượng lớn các quốc gia khác, và do đó có tiềm năng ảnh hưởng đến thị trường thế giới để đạt được một lợi thế chính trị hoặc kinh tế. Ả Rập Xê Út và Nga, thường được công nhận là cường quốc năng lượng hiện tại của thế giới, do khả năng ảnh hưởng toàn cầu của họ hoặc thậm chí trực tiếp kiểm soát giá tới một số quốc gia nhất định. Úc và Canada là những cường quốc năng lượng tiềm năng do nguồn tài nguyên thiên nhiên rộng lớn của họ.[24][25]

Cường quốc kinh tế (tiếng Anh: Economic power): Các học giả quan hệ quốc tế đề cập đến “quyền lực kinh tế” của một quốc gia như một yếu tố ảnh hưởng đến quyền lực của nó trong quan hệ quốc tế.[26]

Cường quốc hải quân hay Cường quốc biển (tiếng Anh: Maritime power).

Cường quốc hạt nhân (tiếng Anh: Nuclear power).

admin

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *