Quyền tác giả – Wikipedia tiếng Việt

Quyền tác giả – Wikipedia tiếng Việt
Đừng nhầm lẫn với Copyleft Biểu tượng của bản quyền thường được kí hiệu bằng chữ ©

Quyền tác giả hay tác quyềnbản quyền hoặc độc quyền của một tác giả cho tác phẩm của người này. Quyền tác giả được dùng để bảo vệ các sáng tạo tinh thần có tính chất văn hóa (cũng còn được gọi là tác phẩm) không, ví dụ như các bài viết về khoa học hay văn học, sáng tác nhạc, ghi âm, tranh vẽ, hình chụp, phim và các chương trình truyền thanh. Quyền này bảo vệ các quyền lợi cá nhân và lợi ích kinh tế của tác giả trong mối liên quan với tác phẩm này. Một phần người ta cũng nói đó là

(intellectual property) và vì thế là đặt việc bảo vệ sở hữu vật chất và sở hữu trí tuệ song đôi với nhau, thế nhưng khái niệm này đang được tranh cãi gay gắt. Quyền tác giả không cần phải đăng ký và thuộc về tác giả khi một tác phẩm được ghi giữ lại ít nhất là một lần trên một phương tiện lưu trữ. Quyền tác giả thông thường chỉ được công nhận khi sáng tạo này mới, có một phần công lao của tác giả và có thể chỉ ra được là có tính chất duy nhất.

cho phép tác giả được hưởng tác quyền suốt đời cộng thêm tối thiểu 50 năm sau khi qua đời. Tuy nhiên những vương quốc tuân thủ công ước được phép nâng thời hạn hưởng tác quyền dài hơn .

Lịch sử tăng trưởng của quyền tác giả[sửa|sửa mã nguồn]

Trong Thời kỳ Cổ đại và Thời kỳ Trung Cổ người ta chưa biết đến quyền cho một tác phẩm trí tuệ. Các pháp luật pháp luật chỉ có cho những vật mang tác phẩm trí tuệ, đặc biệt quan trọng là về chiếm hữu. Ví dụ như thể không được phép trộm cắp một quyển sách nhưng lại được phép chép lại từ quyển sách đó. Việc nhiều nghệ sĩ và tác giả cùng thao tác trong một đề tài là một trường hợp thông thường, cũng như việc những nhạc sĩ khác lấy hay biến hóa những bài hát và tác phẩm âm nhạc. Khi không muốn bài viết bị đổi khác tác giả chỉ còn có cách gắn một lời nguyền rủa vào quyển sách của mình như Eike von Repgow, tác giả của Sachsenspiegel, một quyển sách ghi chép lại những luật lệ đương thời, đã nguyền rủa những người trá hình tác phẩm của ông sẽ bị chết .Cùng với ý tưởng in ( khoảng chừng 1440 ), những bản sao chép lại của một tác phẩm khởi đầu hoàn toàn có thể được sản xuất ở số lượng lớn một cách thuận tiện hơn. Nhưng tác giả vẫn chưa có được ” quyền tác giả ” ở bên cạnh và còn phải vui mừng là chẳng những tác phẩm được in mà nhà in hay nhà xuất bản còn trả cho một số tiền cho bản viết tay. Thế rồi đi đến trường hợp là bản in tiên phong bị những nhà in khác in lại. Việc này làm cho việc kinh doanh thương mại của nhà in tiên phong khó khăn vất vả đi vì người này đã góp vốn đầu tư lao động nhiều hơn và hoàn toàn có thể cũng đã trả tiền cho tác giả, những người in lại tự nhiên là hoàn toàn có thể mời chào loại sản phẩm của họ rẻ tiền hơn. Tác giả cũng hoàn toàn có thể không bằng lòng với những bản in lại vì những bản in lại này thường được sản xuất ít kỹ lưỡng hơn : có lỗi hay thậm chí còn bài viết còn bị cố ý sửa đổi .Vì thế, để chống lại tệ in lại, những nhà in đã xin những quyền hạn đặc biệt quan trọng từ phía chính quyền sở tại, cấm in lại một tác phẩm tối thiểu là trong một thời hạn nhất định. Lợi ích của nhà in trùng với quyền lợi của nhà cầm quyền vì những người này muốn có ảnh hưởng tác động đến những tác phẩm được phát hành trong lãnh địa của họ. Đặc biệt là nước Pháp do có chính sách chuyên chế sớm nên đã triển khai được điều này, ít thành công xuất sắc hơn là ở Đức. Tại Đức 1 số ít hầu tước còn cố ý không chăm sóc đến việc những nhà xuất bản vi phạm những độc quyền từ nhà vua nhằm mục đích để giúp sức những nhà xuất bản này về kinh tế tài chính và để mang vào chủ quyền lãnh thổ văn học đang được ưu thích một cách rẻ tiền. Những sáng tạo độc đáo của Phong trào Khai sáng hầu hết là đã được truyền bá bằng những bản in lậu .

Khi Thời kỳ Phục hưng bắt đầu, cá nhân con người trở nên quan trọng hơn và đặc quyền tác giả cũng được ban phát để thưởng cho những người sáng tạo ra tác phẩm của họ. Tại nước Đức ví dụ như là Albrecht Dürer (1511) đã được công nhận một đặc quyền như vậy. Nhưng việc bảo vệ này chỉ dành cho người sáng tạo như là một cá nhân (quyền cá nhân) và chưa mang lại cho tác giả một thu nhập nào. Giữa thế kỷ 16 các đặc quyền lãnh thổ được đưa ra, cấm in lại trong một vùng nhất định trong một thời gian nhất định.

Khi những nhà xuất bản mở màn trả tiền nhuận bút cho tác giả thì họ tin rằng cùng với việc này họ có được một độc quyền kinh doanh thương mại ( thuyết về chiếm hữu của nhà xuất bản ), ngay cả khi họ không có độc quyền cho tác phẩm này. Vì thế mà việc in lại bị cấm khi những quyền từ tác giả được mua lại .

Mãi đến thế kỷ 18, lần đầu tiên mới có các lý thuyết về các quyền giống như sở hữu cho các lao động trí óc (và hiện tượng của sở hữu phi vật chất). Trong một bộ luật của nước Anh năm 1710, Statue of Anne, lần đầu tiên một độc quyền sao chép của tác giả được công nhận. Tác giả sau đó nhượng quyền này lại cho nhà xuất bản. Sau một thời gian được thỏa thuận trước tất cả các quyền lại thuộc về tác giả. Tác phẩm phải được ghi vào trong danh mục của nghiệp hội các nhà xuất bản và phải có thêm ghi chú copyright để được bảo vệ. Phương pháp này được đưa vào ứng dụng tại Mỹ vào năm 1795 (yêu cầu phải ghi vào danh mục được bãi bỏ tại Anh vào năm 1956 và tại Hoa Kỳ vào năm 1978). Ý tưởng về sở hữu trí tuệ phần lớn được giải thích bằng thuyết về quyền tự nhiên (tiếng Anh: natural law). Tại Pháp một Propriété littéraire et artistique (Sở hữu văn học và nghệ thuật) được đưa ra trong hai bộ luật vào năm 1791 và 1793. Tại nước Phổ một bảo vệ tương tự cũng được đưa ra vào năm 1837. Cũng vào năm 1837 Hội đồng liên bang của Liên minh Đức quyết định thời hạn bảo vệ từ khi tác phẩm ra đời là 10 năm, thời hạn này được kéo dài thành 30 năm sau khi tác giả qua đời (post mortem auctoris) vào năm 1845. Trong Liên minh Bắc Đức việc bảo vệ quyền tác giả được đưa ra vào năm 1857 và được Đế chế Đức thu nhập và tiếp tục mở rộng sau đó. Trong Đệ tam Đế chế các tác giả chỉ là “người được ủy thác trong nom tác phẩm” cho cộng đồng nhân dân.

Phát triển hiện tại của quyền tác giả[sửa|sửa mã nguồn]

Những lý lẽ được đưa ra trong những cuộc đàm đạo về việc quyền tác giả phải phản ứng như thế nào trước những tăng trưởng kỹ thuật hiện tại đều tương tự như như nhau trên toàn quốc tế. Một vài vương quốc chỉ còn có một khoanh vùng phạm vi tự do hạn hẹp trong việc định hình cho quyền tác giả vì những pháp luật khác thường hoàn toàn có thể được coi là lợi thế không công minh, không được những đối tác thương mại quốc tế gật đầu mà không có phản ứng chống lại. Trong đối sánh tương quan về thế mạnh hiện tại Mỹ là vương quốc có khoanh vùng phạm vi tự do to lớn nhất và với Digital Millennium Copyright Act ( DMCA ) là vương quốc đã định sẵn khunh hướng chung của quyền tác giả, đi đến việc bảo vệ quyền tác giả một cách khắt khe hơn. Định luật tựa như ở châu Âu là European Union Copyright Directive ( EUCD – Chỉ thị Copyright Liên minh châu Âu ) .Việc trọn vẹn hủy bỏ quyền được phép có bản sao dùng cho mục tiêu cá thể đang được Thương Hội Công nghiệp ghi âm quốc tế ( IFPI ) nhu yếu và sau đó là việc săn lùng cứng rắn hơn những vi phạm về quyền tác giả. Ngoài những nguyên do khác đây cũng là một phản ứng chống lại việc sử dụng ngày càng thông dụng những nơi trao đổi trong Internet và những công nghệ tiên tiến khác của ” thời đại số “. Ngày nay chương trình phát thanh hay truyền hình hoàn toàn có thể nghe hay xem được qua Internet, sách điện tử ( e-book ) được coi như là một cạnh tranh đối đầu của sách in. Những đổi khác này là lý lẽ của những người kinh doanh thương mại trong giới truyền thông online nhằm mục đích để trải qua luật lệ mà trở lại lại thời kỳ trước khi những máy quay video, máy thâu băng và máy thu thanh được thông dụng thoáng rộng : Vào năm 1900, khi muốn nghe nhạc ( không phải là live ) thì toàn bộ mọi người đều phải mua một đĩa hát .Mỗi một ý tưởng mới, ví dụ như máy thu thanh, đều được coi như là sẽ làm suy tàn công nghiệp âm nhạc, nhưng thật ra điều trái ngược lại đã xảy ra .
Bài chi tiết cụ thể : Copyright

Bản quyền (tiếng Anh: copyright) là thuật ngữ được các quốc gia theo hệ thống pháp luật Anh-Mỹ (án lệ) dùng chỉ cho quyền phi vật thể đối với các tác phẩm trí tuệ. Quyền này tương tự như quyền tác giả (tiếng Pháp: droit d’auteur; tiếng Đức: Urheberrecht) ở Việt Nam nói riêng và các quốc gia theo hệ thống luật lục địa châu Âu như Đức hoặc một số quốc gia châu Âu khác nhưng khác nhau ở nhiều điểm cơ bản.

Chủ thể được bảo hộ là tương đối khác nhau. Trong khi quyền tác giả đặt tác giả như là người sáng tạo và các quan hệ tinh thần của tác giả đối với tác phẩm làm trung tâm thì copyright lại bảo vệ quyền lợi kinh tế của người sở hữu quyền tác giả (copyright owner) hơn là chính tác giả. Copyright trước nhất là dùng để bảo vệ các đầu tư về kinh tế. Chính từ nền tảng này mà luật của các vùng nói tiếng Anh và luật của châu Âu lục địa đã đi đến kết quả khác nhau cho nhiều vấn đề về luật pháp.

Trong copyright của hệ thống luật Anh-Mỹ, trái ngược với luật về quyền tác giả của hệ thống luật châu Âu lục địa, các quyền sử dụngquyền định đoạt về một tác phẩm thường không dành cho tác giả (Ví dụ cho một nghệ sĩ) mà lại dành cho những người khai thác các quyền này về mặt kinh tế (Ví dụ như nhà xuất bản). Tác giả chỉ giữ lại các quyền phủ quyết có giới hạn nhằm để ngăn cản việc lạm dụng của copyright từ phía những người khác thác các quyền này.

Xem thêm: Get on là gì

Một điểm khác biệt cơ bản nữa giữa Bản quyền và quyền tác giả là luật về quyền tác giả bảo vệ cả những quyền nhân thân của tác giả (moral rights) trong khi các quốc gia như Anh, Úc, Mỹ hầu như không hề có những quy định này cho đến thời gian gần đây. Cụ thể như pháp luật về quyền tác giả Việt Nam từ lâu đã bảo vệ những quyền nhân thân của tác giả như Quyền bảo đảm được trích dẫn khi tác được sử dụng hoặc quyền bảo dẳm tác phẩm không bị sửa đổi, bổ sung, thay đổi, chuyển thể dưới mọi hình thức mà không được sự đồng ý của (các) tác giả.

Cho đến những năm gần đây copyright tại Mỹ vẫn phải đăng ký một cách rõ ràng và chấm dứt 75 năm sau khi được ghi vào trong danh mục copyright trung tâm. Hiện nay các tác phẩm mới tại Mỹ được bảo vệ cho đến 70 năm sau khi tác giả qua đời hay 95 năm dành cho các doanh nghiệp. Việc đăng ký copyright tại Thư viện Quốc hội Mỹ (Library of Congress) không còn là cần thiết bắt buộc nữa nhưng vẫn được khuyên nhủ.

Ghi chú copyright – ký hiệu © hay ( c ), sau đó thường là người sở hữu quyền và năm – hay cũng được gọi là thông tin quyền tác giả có nguồn gốc từ luật Mỹ. Lý do là theo những luật lệ cũ của Mỹ thì hoàn toàn có thể mất những quyền về một tác phẩm nếu như không có ghi chú copyright. Sau khi Mỹ gia nhập Công ước Bern về bảo lãnh những tác phẩm văn học và nghệ thuật và thẩm mỹ vào năm 1989 thì ghi chú copyright không thiết yếu nữa nhưng vẫn hoàn toàn có thể được đính kèm tùy theo ý muốn. Trong mạng lưới hệ thống pháp lý châu Âu lục địa thì ngược lại, quyền tác giả phát sinh tại thời gian tác giả tạo ra tác phẩm .

Liên minh châu Âu đã đưa ra nhiều chỉ thị để thống nhất quyền tác giả trong toàn Liên minh châu Âu. Theo Chỉ thị phần mềm (91/259/EWG) ra đời vào năm 1991 thì các chương trình máy tính được bảo vệ như là các tác phẩm văn học theo ý nghĩa về quyền tác giả. Trong năm 1993, thông qua Chỉ thị về hòa hợp thời gian bảo vệ quyền tác giả và một số quyền bảo vệ có liên quan (còn gọi là Chỉ thị về thời gian bảo vệ), thời gian bảo vệ của các tác phẩm văn học và nghệ thuật được ấn định thống nhất là cho đến 70 năm sau khi tác giả qua đời. Các quyền lợi của những nhà nghệ thuật biểu diễn chấm dứt 50 năm sau buổi công diễn đầu tiên.

Với Chỉ thị quyền tác giả của Liên minh châu Âu (Chỉ thị 2001/29/EG) các quy định luật pháp châu Âu về quyền tác giả được nâng lên cùng với thời đại số và các định ước quốc tế được thực hiện thông qua các hiệp định của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO).

Quyền tác giả trong những nước nói tiếng Đức[sửa|sửa mã nguồn]

Đọc bài chính về :

Quyền tác giả tại Nước Ta[sửa|sửa mã nguồn]

Quyền tác giả tại Nước Ta đã được pháp luật chi tiết cụ thể trong Bộ Luật Dân sự 2005 ( nay được thay thế sửa chữa tại Bộ Luật Dân Sự năm ngoái [ 1 ] ), Luật Sở hữu trí tuệ và Nghị Định 22/2018 / NĐ-CP [ 2 ] của nhà nước lao lý chi tiết cụ thể và hướng dẫn thi hành 1 số ít điều của Bộ luật Dân sự Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả và quyền tương quan. Theo đó, Quyền tác giả là quyền của tổ chức triển khai, cá thể so với tác phẩm do mình phát minh sáng tạo hoặc chiếm hữu, gồm có những quyền sau đây :1. Quyền Nhân thân

  • Đặt tên cho tác phẩm
  • Đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng;
  • Công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm;
  • Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả.

2. Quyền gia tài

  • Làm tác phẩm phái sinh;
  • Biểu diễn tác phẩm trước công chúng;
  • Sao chép tác phẩm;
  • Phân phối, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sao tác phẩm;
  • Truyền đạt tác phẩm đến công chúng bằng phương tiện hữu tuyến, vô tuyến, mạng thông tin điện tử hoặc bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào khác;
  • Cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính.

Tác phẩm được bảo lãnh theo chính sách quyền tác giả là những tác phẩm trong nghành nghề dịch vụ văn học, khoa học và nghệ thuật và thẩm mỹ .Thời hạn bảo lãnh quyền tác giả [ 3 ] :

  • Quyền nhân thân (trừ quyền được công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm) thì được bảo hộ vô thời hạn.
  • Đối với quyền công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm và quyền tài sản thì:
    • Tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng, tác phẩm khuyết danh có thời hạn bảo hộ là 75 năm, kể từ khi tác phẩm được công bố lần đầu tiên;
    • Đối với tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng chưa được công bố trong thời hạn 25 năm, kể từ khi tác phẩm được định hình thì thời hạn bảo hộ là 100 năm, kể từ khi tác phẩm được định hình;
    • Đối với tác phẩm khác và tác phẩm khuyết danh, khi các thông tin về tác giả xuất hiện thì thời hạn bảo hộ là suốt cuộc đời tác giả và 50 năm tiếp theo năm tác giả chết; trường hợp tác phẩm có đồng tác giả thì thời hạn bảo hộ chấm dứt vào năm thứ năm mươi sau năm đồng tác giả cuối cùng chết;

Thời hạn bảo hộ trên sẽ chấm dứt vào thời điểm 24 giờ ngày 31 tháng 12 của năm chấm dứt thời hạn bảo hộ quyền tác giả.

Phong trào chống đối[sửa|sửa mã nguồn]

Bên cạnh những người tiêu dùng vì đã quen thuộc với các vi phạm về quyền tác giả trong các nơi trao đổi âm nhạc trong Internet nên đang tự nhận thấy bị hạn chế các quyền tự do bởi luật pháp ngày càng nghiêm ngặt hơn cũng có những tác giả mong muốn đưa các tác phẩm của họ cho cộng đồng sử dụng tự do.

Để thực thi điều này đơn thuần nhất là từ bỏ quyền tác giả. Nhưng điều này không phải là trong bất kỳ một mạng lưới hệ thống pháp luật nào cũng hoàn toàn có thể được và vẫn liên tục dẫn đến thực trạng là những phiên bản được cải biến không phải là tự động hóa được tự do sử dụng vì tác giả của những sửa đổi này không bắt buộc phải từ bỏ quyền tác giả của họ. Một năng lực để tránh thực trạng này là không từ bỏ quyền tác giả mà trải qua một hợp đồng bản quyền công nhận những quyền sử dụng đơn thuần cho tổng thể mọi người. Trong đó, những cái gọi là bản quyền copyleft nhu yếu những phiên bản được đổi khác chỉ được phép thông dụng theo cùng những điều kiện kèm theo tự do .

Đặc biệt đáng được nêu ra trong phạm vi phần mềm tự do là các bản quyền của dự án GNU, ví dụ như các bản quyền GPL cho các chương trình máy tính và GFDL cho sách giáo khoa và các quyển hướng dẫn. Dự án Creative Commons đưa ra những bản quyền khác được cho là phù hợp tốt hơn với các nhu cầu đặc biệt của nghệ sĩ, đặc biệt là những bản quyền này không bị giới hạn trong một loại tác phẩm nhất định nào. Một mặt đó là những bản quyền nội dung mở (open-content) bảo đảm các quyền tự do tương tự như các bản quyền của phần mềm tự do và về mặt khác là những bản quyền có nhiều hạn chế hơn.

  • Jochen Haller Lưu trữ 2005-10-26 tại Wayback Machine, Urheberrechtsschutz in der Musikindustrie: Eine ökonomische Analyse Lưu trữ 2014-01-11 tại Wayback Machine (Bảo vệ quyền tác giả trong công nghiệp âm nhạc: Một phân tích về kinh tế), Verlag Josef Eul, 2005.
  • Thomas Dreier, Gernot Schulze: Urheberrechtsgesetz – Urheberrechtswahrnehmungsgesetz – Kunsturhebergesetz. (Luật quyền tác giả – Luật về nhận thức quyền tác giả – Luật về quyền tác giả trong nghệ thuật), C. H. Beck
  • Ulrich Löwenheim: Urheberrecht im Informationszeitalter (Quyền tác giả trong thời đại thông tin), Becksche
  • Dietrich Harke: Urheberrecht – Fragen und Antworten (Hỏi đáp về quyền tác giả), Carl Heymanns
  • Brunhilde Steckler: Urheber-, Medien- und Werberecht. Grundlagen. Rechtsicherheit im Internet. (Quyền tác giả, Luật truyền thông đại chúng và Luật quảng cáo. Đại cương. Độ tin cậy luật pháp trong Internet), Cornelsen/Scriptor
  • Volker Ilzhöfer: Patent-, Marken- und Urheberrecht (Quyền bằng phát minh, Quyền thương hiệu và Quyền tác giả), Vahlen
  • Manfred Rehbinder: Urheberrecht (Quyền tác giả), C. H. Beck
  • Cyrill P. Rigamonti: Geistiges Eigentum als Begriff und Theorie des Urheberrechts (Sở hữu trí tuệ như là khái niệm và lý thuyết của quyền tác giả), Nomos
  • Gernot Schulze: Meine Rechte als Urheber (Những quyền của tôi như là tác giả), DTV-Beck
  • Sabine Zentek, Thomas Meinke: Das neue Urheberrecht (Quyền tác giả mới), Haufe
  • Theodor Enders: Anwaltspraxis, Beratung im Urheberrecht und Medienrecht (Tư vấn trong quyền tác giả và quyền truyền thông đại chúng), Deutscher Anwaltverlag
  • Thomas Hoeren: Urheberrecht und Verbraucherschutz (Quyền tác giả và bảo vệ người tiêu dùng), LIT
  • Astrid von Schoenebeck: Moderne Kunst und Urheberrecht (Nghệ thuật hiện đại và quyền tác giả), Berliner Wissenschafts-Verlag
  • Daniel Gutman: Urheberrecht im Internet in Österreich, Deutschland und der EU (Quyền tác giả trong Internet tại Áo, Đức và Liên minh châu Âu), Berliner Wissenschafts-Verlag

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

admin

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.